HIZTEGIA
Abaro, Gregorio
Soinujole bizkaitarra, Bermeon sortua 1869an.
Hauxe da ezagutzen dugun soinujolerik zaharrena.
Abarka
Gure jatorkeriaren ikurretako bat, dantza arrotzen galbidean sartzea eragozten diguna.
Ikus Brusa
Afinazioa
Tonu berdineko lengueten arteko irekiera.
Trikitilaria, zabala izanik, irikiera estukoa da: Bossa Nova ere hala sortu zen, "desafinando". Eta rocka? Horiek gu baino okerragoak dira!
Agirre, Joxe Manuel
Pandero egile tolosarra. Panderoez gain atalbalak, danbolinak eta dultzainak ere egiten ditu.
Aingeru guardakoa
Inor dantza lotuko piezaren bat jotzen hasten bazen, han azalduko zen isilaraztera, alguazil jantzian.
Aire, aire!
Trikitixan egiten den aldarria, jendea animatzeko. Eta entzuleak hankalotuak, maiz.
Aizpurutxo
Erromeri tokia, Gipuzkoako Azkoitian, Urretxuko mugan.
Bertan egon zen erretore Julen Lekuona (1938-2003), hauspoa ez baina kitarra besotan ibiltzen zen kantaria.
Euskal musika berriAkordeoiaren aztia edo “Mago del acordeón”
Zegamako Joxemiel Ormazabali (Zumarragako Trikitixa) esaten zioten.
Alboka
Soinujoleek egindako bekatu handi eta ugarien artean, alboka baztertzearena ez da makalenetakoa.
Ikus Dultzaina
Alboka hauspo-soinuak baztertu
Altaboza
Ozengailua, edo hotsa zabaltzeko asmakizun elektrikoa.
Alegia, kantaera zaharraren akabera.
Andrakasko Errementaria
Rufino Arrola (1909-1996), omenaldirik nahi ez zuen soinujolea, omenaldiak heriotza omen zekarrelako.
Apaiza
Apaiz-ohi, ateo, bertsolari, diputatu, ezkongabeko guraso, filologo, gerrilari, gerrillari, idazle, kantari, kitarrajole, konspiratzaile, langile, marxista, pilotari, politiko, txistulari... zer ez da izan euskal apaiza! Trikitilari, horixe ez da izan: ez ote daki ba infernuarena asmazio hutsa dela?
Arin-arin
Dantzarako erritmo binarioa.
Sasoiko egotea eskatzen duen dantza bizia.
Oroimenez (Arin-arina). Laja eta Berastegi, 1970
Arizterrazu
Erromeria tokia, Gipuzkoako Aian.
Bertan dago trikitilariaren omenezko eskultura.
Lehen dantzaldi latzak egiten zituen jendeak.
Arrate
Erromeri lekua, Gipuzkoako Eibarren. Eibartarrak erromerrian gauza onik ez...
Ikus Erromeria
Arrate Irratia
Trikitixari arreta berezia egin izan dion irratia, Eibarren.
Ikus Loiola Irratia
Arrateko Ama
Trikitilariok, nonbait, ez genekien txistulariek ere joera berezia zutela hona: 1927an bildu ziren hemen, beren Elkartea sortzeko!
Ezjakintasun horretan patroi izendatu genuen Arrateko Ama handik mende erdira edo, eta soinu bat jarri genion aldamenean, opari eta ikur gisa. Astebete iraun zuen. Ez dugu uste txistulariak izan zirenik.
Arséguel
30 urtetik gora daramatza Leridan egiten den Arségueleko trobadak. Imanol Iturbide panderista azken 25 urteetan izan da bertan, hasieran Epelderekin eta azken urteetan Lajarekin.
Azpillaga, Jon
Panderoa joz bat-bateko koplak kantatzeko gai izan den bertsolari bakarra. Soinuari motelxeago eraginda, jakina.
Azkue, Resurreccion Maria
Abade lekeitiarra (1864-1951), euskal kulturaren inguruko beste lan askoren artean Cancionero Popular Vasco bilduma handia argitaratu zuen, herriarenganako irainez eta mesprezuz betea. Soinua ere ez zuen maite, "antipatikoa" egiten zitzaion.
Bajuak
Ezkerreko eskua, akonpañamentua egiteko: "jundata jundata" sekula etorri ez!
Baltseoa
Lotuan dantza egitea.
Lehen debekatua zen eta izugarri egiten zen, gaur libre da eta inork ez du egiten.
Baltseo txikia
Urola aldean sortutako dantza, debekuak gainditzeko: trikitian, kantatzeko puntuan, bikoteari heldu egin behar zitzaion. Gero segi sueltoan.
Banda
Trikitixa modernoaren garaiko terminoa, taldea adierazteko.
Garai batean hiriko eta zenbait herritako dantzarako musika taldea. Zuzendaria, askotan, errepertorio sortzaile eta trikitilarien errepertorio irakaslea izaten zen.
Bandoneoia
Argentinan erabiltzen den soinua, kromatikoa edo diatonikoa izan liteke. Tangoak jotzeko ohizko soinu tresna.
Baroja, Pio
1906an “Paradox Rey” nobelan “Elogio sentimental del acordeón” testua idatzi zuen. Bertan, Kantauri Kostaldeko marinelen eskuetan jartzen zuen esku soinua.
Behetarra
Fandangoa edo arin-arina, Donostialdekoek eskatzen zituzten piezak. Lajak argitzen digu zergatia: "Bizkaian gehiago jotzen da trikitixa, hemen fandangoa. Horregatik, guk, Bizkaitik gertu gaudenez gero, gazteak ginenean, fandangoa eskatzerakoan behetarra esaten genuen, Donostia aldekoa alegia. Horregatik Azkoitian trikitixa edota behetarra eskatzen genuen: behetarra fandangoa edo arin-arina izango zen".
Beobate
Gipuzkoako Aiako trikitilaria, pasadizo xelebre honen protagonista gerraostean: Athletiken ereserkia jo eta jendeak dantza lotuan egin. Jakin du autoritateak, eta hogeita bost pezetako isuna (pieza debekatua jo eta eskandalua jarri gainera!). Dantzari batzuk atxilotu eta kartzelara eraman zituzten. Abokatuak beste 25 pezeta kendu zien, aholkuagatik.
Beraiazarratarrak
Santiago eta Kepa aita-semeak, soinu-konpontzaileak.
Gaur Gernikan dauka atelierra Kepak.
Bergara, Jose Maria
Loiola Irratiko arduraduna, Urolako trikitilariak magnetofoian grabatzen hasi zen apaiz jesuita... Ez garela kontradikziorik gabe bizi!
Ikus Loiola Irratia
Berguices, Aingeru
Bizkaiko trikitixari buruzko lan sakona egin duen ikerlaria, Kepa Perez Urrazagarekin batera. Ez da oraindik argitaratu.
Ikus Perez Urraza, Kepa
Bermeosolo, Felisa
Trikitixari lotutako lehen emakume panderojolea, Bizkaiko Ereñon jaioa 1899an.
Bigira
Neska-mutilek lana amaituta egiten zuten bilera dantzarako, eta dantza aitzakian elkar ezagutzeko. Han gertatzen zena ikusita "turkoak eurak be lotsatuko litzatekez", omen. Nekazarien saraua zen bigira.
Ikus Saraua
Birekua
"Bidekoa", noski.
Ikus Biribilketa
Biribilketa
Kalejira, azkeneko pieza, etxera joateko abisua.
Txapelketa eta Jaialdietan oholtza gainera igotzerakoan jo beharrekoa.
Urruti nere menditik (Biribilketa). Sakabi eta Egañazpi.
Birtuosismoa
Atzo jardunean, gaur atzamarretan.
Bisonoroa
Botoi bera zapalduz hauspoa irekitzen eta ixten soinu ezberdina egiten duenean.
BITE
Bizkaiko Trikitixa Elkartea. 2004ean sortu zen.
Bizkai-dantza
Trikiti dantzei esateko modua Huitzin, Orixek dioenez.
Blasco, Arthur
Berari zor zaio soinu txikia berreskuratu izana Katalunian.
Bolumena
Lehen besoekin lortzen zen hauspoari eraginez, orain batioen botoiari emanda.
Botila
Perkusio tresna, hutsa dagoenean.
Beteta ez da soinu onik ateratzen ahal.
Brusa
Inoizko baserritar jantzia. Gaur ezinbestekoa dugu trikitilariok.
Txistulariek ordea, kultuago, kaikua jantziko dute.
Ikus Abarka
Ikus Euskal Jaiak
Caja de ritmos
Izugarrizko “txolloa” zen soinu joleentzat, bateri joleak beti kexan egoten omen ziren, ordu bete jo eta erromeria noiz bukatuko zen galdezka. “Caja de ritmos”-a ez zen sekula kexatzen. Jendeari dantzarako lagundu egiten zion eta soinua ere jantzi egiten zuela iruditzen zitzaien soinu joleei.
Casa Carrion
Gasteizeko musika denda. Bertan erosten ziren lehendabiziko altabozak eta "caja de ritmos"-ak.
Cengotita
Soinugile edo hauspogin ospetsua Bilbon, Tenderia kalean.
Columbia
Donostian zegoen kokaturik Columbia etxe angloamerikarraren lantegia. Bertan diskoez gain gramofonoak ere egiten ziren.
Concertina
Irlandan erabiltzen den soinua diatonikoa edo kromatikoa izan liteke.
Danbolina
Iztuetak eta beste jakintsu askok diotenez, panderoa --gero danbolina izango zena-- askoz lehenagokoa da txistua baino. Horregatik esan izan zaio txistu eta danbolinaren bikoteari, eta baita txistulariari berari ere, "danbolina".
Trikitixa azaldu aurretik, danbolina zen deabruaren tresna.
Ikus Txanbolin
Dantza
Pertsonen harremanetarako eta elkar ukitzeko parada egokia.
Debekua
Soinua azaldu zenetik Euskal Herriko botere faktikoek areagotu egin zuten erromeriak kontrolatzeko eta galerazteko politika.
Diatonikoa
Eskala mota bati esaten zaio, solfeo jakin behar da ulertzeko.
Soinu txikia tresna "diatonikoa" dugu hizkera dotorean. Botika izena ematen du.
Diskoa
Euskal musikak geroz eta gutxiago saltzen duen produktua.
Hasiera batean arbelezkoa izan zen, ondoren binilozkoa, gero plastikozkoa. Orain gogorra dela besterik ez dakigu.
Dultzaina
Nafarroako tresna nazionala.
Trikitixak baino buila handiagoa ateratzen du. Baina hauspoa jotzaileak berak jarri behar du, eskastasun horixe dauka.
Ikus Alboka
Eibar
Arrate azpain dagoen hiri koskor industriala, tradizio sozialista duena, eta euskaldun petoa izan arren sobera argizarijalea izan ez dena. Eibarren ezin izan zituen Elizak ez dantza lotuak ez dantzaleku itxiak debekatu.
Eibarko Petra
"Petratxarri" esaten zitzaion lilitegiko madama, Elgeta soinujolea kontratu zuena bere etxeko "pianista" bezala. Petraren eta Elgetaren talentuari esker bihurtu zen soinu txikia saloiko, eta baltseorako gauza.
Elgeta
Jazinto Rivas (1905-1964), gure aita-pontekoa.
Berak lotu zuen gerraurrekoa gerraondokoarekin, eta errepertorioa berritu.
Euskal soinu txikia, 23 botoikoa, berak "asmatu" zuen.
Elgetaren musika Iker Goenagak entzunda
Elkar
Binilozko diskoen azken epoka edo aldian Elkar etxea izan zen trikiti diskoen argitaratzaile nagusia Joxe Mari Goikoetxea izan zelarik arduradun nagusia. 90eko hamarkadan Triki azpi zigilua sortu zuen.
Eresbil
Musikaren euskal artxiboa. Errenterian kokatzen den artxibo honetan aurkitzen dira trikitixa grabazio zaharrenak.
Ermita
Erromeri tokia.
Ikus Urkiola
Erromeria Ibiñarrietan, 1949an
Santa Marinako ermita, Asteasun
Errefreskua
Ezkondu behar zuen neskari egiten zitzaion festa, despedidakoa.
Errematea
Enkantea, soinujoleek plaza alokatzeko egin behar izaten zuten lehia.
Erromeria
Erlijioarekin lotutako festa.
Eta santu edo santaren aitzakian, dantza-festa mendian: eskandalo hutsa. Egin dezagun kontu eibartarrak, esaterako, "Arratetikoak" direla, haurrak Arratetik datozela Eibarren...
Ikus Arrate
Esku pianoa
Eskua tartean dabilen guztia bezala, arriskutsua.
Trikitixari adinako gorrotoa zioten tresna honi nazionalistek.
Eskuineko eskua
Melodia jotzeko erabiltzen dena, atzamarren azkartasuna eta trebetasuna neurtzeko aldea. Erne, kamera hori!
Etxaniz, Nemesio
Apaiz azkoitiarra (1899-1982), Donostian bizi izan zena eta, besteak beste, jazpanek ospetsu bihurtuko zuten Antoni eta Anton kantaren sortzailea.
Euskal Jaiak
Brusa janztea beharrezkoa den festa folklorizatua.
Trikitia ez da urruti ibiliko.
Ikus Brusa
Donostiako 1932ko Euskal Jaiak
Donostiako 1979ko Euskal Jaiak
Faborez
Neska dantzara ateratzeko eskaera. Eta hala ere...
Fandangoa
Erritmo ternarioan, kantatu gabeko jota.
Zorabiatzeko arriskua dago entrenatu ezean.
Fantasia
Inprobisazioa egiten zenean, bazen.
Farfisa
Trikitilariek lehenengo erabili zuten anplifikadore marka.
Farrea
Trikitixari esateko modua Busturialdean.
Fila
Soinu txikiaren eskuineko eskua, bakarreko, biko edo hiruko lerroz osatua, diatonikoa izan arren.
Filarmonika
Gurean, "pillarmonika". Italierazko hitza, "fisarmonica" zen hasieran.
Hauspoz jotzen zen oro zen filarmonika.
Folk
Jazz edo rock ez bezala, hitz hau disketxeek asmatu zuten, helburu komertziala zeukan eta dauka. Jaialdi folk asko daude, baina ez dago folk mugimendurik. Are gehiago, folkaren funtsa ez-mugitzea omen da, zenbaiten iritziz.
Folklorea
Zientzia bezala hasi zen, eta orain ez dakigu zer den ere.
Frai Bartolo
Fraile karmeldar txoroa (1768-1836), dantzen persegitzaile sutsua. Euscal errijetaco olgueeta ta dantzeen neurrizco gatz-ozpinduba liburu barregarria idatzi zuen. Bertan ageri dituen kezkak benetakoak bazituen, pasatu zuen kalentura ederrik!
Oraindik hor jarraitzen du euskal literaturaren historietan aipatua, Frai Bartolome de Santa Teresa izenarekin.
Ikus Mendiburu, Sebastian
Garizuma
Auntxaren esanetan “Garizuman ez zidaten jotzen uzten gurasoek eta garizumako lehen egunean soinua giltzapean gordetzen zen gure etxean. Garizuma bukatu artean nik ez nuen soinua ukitzen. Zazpi aste ziren, baina niretzat zazpi urte ziren”.
Gelatxo
Manuel eta Pedro aita-semeak, trikitilari ospetsuak.
Guerra, Juan Carlos
XIX. mendeko historialari honi zor zaio soinuaren lehen aipamena, 1889an egindako artikulu batean.
"Gure erromeriak"
Joxe Mari Iriondok Loiola Irratian sortu lehen trikitixa saioa, 1962an. Ostegunero emititzen zen, 21:30etan, alegia, prime time orduan...
Ikus Loiola Irratia
Ikus "Saski-Naski"
Ikus "Soinu gozoa"
Ikus "Triki not dead"
Ikus "Zaharrak berri"
Goilarak
Perkusio tresna, trikitixa laguntzeko erabilia.
Gose
Trikitixa, elektronika eta sexua batzen dituen musika taldea.
Grazia
"Horrek graziyakin jotzeik".
Non ikasten ote da?
Hauspo-soinu
Soinu hauspodunei eman izan zaien izena.
Hauspoa
Garai batean burdinoletan zeukaten tresna handia, suari putz egiteko.
Soinu txikiaren eskuineko eta ezkerreko eskua lotzen dituen atala, soinuak arnasa hartzeko balio duena.
Hauspodun
Soinujole, garai bateko hizkeran.
Hauspozen
"Hauspo-ozen", R. M. Azkue hiztegigile ospetsuak proposatu zuen hitza, "akordeoi" edo "pillarmonika" ez esateko.
Herri-Gogoa
70eko hamarkadak ekarri zuen nobedade bat Herri Gogoa zigiluaren sorrera izan zen. Hamarkada bat iraun zuen Iñaki Beobideren zuzendaritzapean trikitixa disko mordoxka bat kaleratu zituelarik.
Honner
Munduan gehien zabaldu den soinu diatoniko marka alemana. Tex-mex, vallenato eta Europako hainbat erritmoetan ezinbesteko bihurtu den soinu fabrikatzailea.
Hugo, Victor
Idazle frantses handia (1802-1885) Gipuzkoako Pasaian zenbait egun eder eman zituena 1843an. Apaizei ez bezala, duintasun handiz iruditu zitzaion dantzatzen zuela populu xeheak herriko plazan.
Iburreta
Etxesa-Korta Argentinara joan zenean Zumarragako taberna honetan egin zioten despedida.
Inpernuko hauspoa
Apaizek soinu txikiari emandako izena.
Egoki emana ere: hauspoak putz egiten du, eta jakina da haize emanda sua pizten dela...
Ikus Txerren-hauspoa
Ikus Maketo-antzea
Inpernuko Poza
Trikitixa Elkarteak 2002az geroztik antolatzen duen jarduanaldien izena.
Bekatuari eta bekatariei buruz aritzeko aitzakia, mendeku polita kondenatu nahi gintuztenen gainean.
Iriondo, Joxe Mari
Lehenengo trikiti irratsaioen sortzailea (1962), eta gerra osteko txapelketen bultzatzailea.
Ikus Loiola Irratia
Irrintzia
Txapelketan puntuak lortzeko ezinbestekoa.
Iurreta
Bizkaiako trikitilari zaharrei omenaldia urteetan antolatu den herria.
Iztueta, Juan Inazio
Gipuzkoako dantzak eta doinu zaharrak bildu, liburuan argitaratu eta plazan irakatsi zituen gizon xelebrea (1767-1845). Kartzelan ere sartu zuten, baina ez dantzan egiteagatik, batzuek nahiko zuketen moduan.
Ikus Frai Bartolo
Jaialdia
Lehen, dirua biltzeko asmazioa.
Gaur galdu egiten omen da gehienetan.
Jazpana
Bateria, musikakoa alegia.
Bateria daukan formazioa, taldea.
Lehenengo bateriak etorri zirenean marka honetakoak ziren (Jazz Band), eta markaren izena erabili zen izen generiko bezala.
Horiek bai multikultural eta multietnikoak
Juliana Esnaola
Manuel Gelatxoren emazte eta pandero laguna, dantzari fina.
Juradua
Epaile taldea, txapelketan lehenengo postua lortzen duenarentzako jatorra.
Epaileak jende jantzia izan ohi dira: solfeoa dakite, gutxienez.
Kalejira
Eskutik lotu eta elkarren atzean dantza egitekoa.
Lehen, neska mutilen artean elkar ez ukitzeko, paineluak jartzen ziren.
Karneta
Trikitilariek ez zuten azterketa pasa behar plazan jo ahal izateko, gainerako musikariek bezala. Dirua ordainduta eskuratzen zuten. "Egunen batean trikitilariok ere karneta izango duzue, eta soinua jotzetik biziko zarete", esan zion Elgetak Zialtzetari.
Kaxiano
Kaxiano Ibarguren (1933-2002), Lizartzako Itsua, soinu handia jotzen zuen trikitilaria eta bertsolaria.
Kontzientzia politikoa
Izan ote dugu inoiz guk horrelakorik?
Kopla zaharra
Lau lerroko estrofa, 8/8/10/8 silabatan egituratua, AABA errimekin, antzinako lirikan oso erabilia, eta urteetan baztertua egon zena.
Kopla
Gehienetan 7/6 silabako bertso mota izaten da, bi edo hiru puntukoa, azken errepika batekin.
Trikitixak asko indartu du bertso mota hau. Hainbesteraino, non, idazle askok, hiru puntukoaren azken errepika errima berri bat egiteko baliatuz, zortziko txikia egiten duten kopla tradizionalaren ordez, baina tituluan beti "koplak" direla ongi adieraziz. Horretan laguntzaile dauzkate bertsolariak berak, ematen duenez errazkeriatzat abandonatua baitaukate orain zortziko bizia, alegia, txikia. Esan liteke, beraz, zortziko txikia ere kopla dela, baina ez beti: gaiak eta tonuak badute zer ikusia...
Ikus Pandero-kopla
Korroa
Soinujoleak jotzeko eta kobrantzarako zeukan dantza eremua.
Kromatikoa
Eskala mota bat, diatonikoaren aldean osatuagoa.
Elgetak lortu zuen, bi sostenido gehiago erantsita, eskala kromatikoa osatzea, nolabait.
Handia beti handi: soinu txikiak ez du hartzen handiak daukan eremu sonoroa.
Ezta handiak txikiarena ere: txikia beti gaizto.
Kursaal
Nazioarteko Trikitixa Jaialdia bertan egiten da.
Larrinaga
Soinugile edo hauspogin ospetsua, Donostiako Egia auzoan.
Larrinaga-Guerrini
Estimazio handiko soinuak, 1920-30 ingurukoak.
Bi soinugile hauek elkartu zirenean lortu zituzten tresnarik onenak.
Lastur
Erromeri toki garrantzitsua, Gipuzkoa "sakonean".
Halako parajetan dabil beti soinu txikia, Inpernuko sarreraren bila.
Launeddas
Sardinian musika tradizionala egiteko erabiltzen den albokaren familiako haizezko tresna, 2005eko Nazioarteko Trikitixa Jaialdian soinu diatonikoarekin batera ikusi ahal izan genuen
Lengueta
Bibrazioaren bitartez eragiten den altzairu zatia, soinua sortzeko.
Loiola
Jesuitak eta trikitilariak batera bizi izan diren tokia, zerua eta inpernua batera.
Donostiako auzoa, ibai bazterrean, erromeri toki garrantzitsua XIX. mendean. Hantxe esan zioten Bilintxi "Ni zurekin? Ja-jai!"
Ikus Urola
Loiola Irratia
Joxe Mari Iriondoren eskutik trikitixari leku berezia eskaini zion irratia, jesuitena.
Ikus "Gure erromeriak"
Ikus Bergara, Jose Maria
Ikus Arrate Irratia
Lotuan
Helduta dantzan egiteari esaten zaio.
Handia dela gero: askatasunik ez lotzeko!
Magnetofoia
Beste trikitilarien piezak kopiatzeko tresna.
Mahaia
Urteetan, mahaia izan zen trikitilarien jokalekua edo, politikoek dioten moduan, eskenategia. Hori galdu egin zen "tranpaldoa" etorri zenean.
Maketo-antzea
Urretxindorra bertsolari handiak (1878-1942) soinuari ezarritako kondena.
Ikus Inpernuko hauspoa
Ikus Txerren-hauspoa
Markonesia
Pantxike Zubizarreta, Manuel Sodupe Gelatxo-rekin panderoa jotzen zuen emakumea. Bere senarrak, Gregorio Alberdi Markoni, bi ilerako soinua jotzen zuen.
Martitte
Trikitilari edo dultzainero bana omen zeukaten Azkoitiko auzo honetako baserriek.
Maurizia
Zeberioko kantari eta panderojole izugarria.
Mendiburu, Sebastian
Jesuita sermoilari beldurgarria eta obseso sexual handia (1708-1782).
Hain amorratua zegoen gizajo hau dantzen kontra, non bere erakundeko buruek zentsuratu behar izan baitzizkioten zenbait liburu.
Oraindik ez dute kendu euskal literaturaren historietatik, eta egundoko monumentua dauka oiartzunen.
Ikus Frai Bartolo
Meza
Erromeria egingo bazen hartu beharreko mitina.
Mikrofonoa
Trikitilarien eta bertsolarien kantaera zeharo aldatu zuen tresna modernoa.
Muga
Erromeriak bezala, hortxe ibili da beti trikitilaria, debekuaren eta baimenaren artean, dantzaren eta musikaren artean. Mendian gehienbat, kaleko itotasunaren ihesi. Alabaina, kalean omen zegoen aurrerazaletasuna, menditarrak omen ziren atzerakoiak.
Multa
Lotuko piezak jotzeagatik etortzen zena.
Lotuan dantzatzeagatik etortzen zena.
Elizak, isunak jartzeko legezko aginterik ez zeukanez, patroien bitartez egiten zuen multagintza hainbat tokitan, igandean halako erromerian dantza lotuan aritzeagatik langilea zigortuz. Horrek esan nahi du ez zirela txibatoak edo salatariak faltako, baina halakoei ez diegu sarrerik eman gure hiztegian.
Bertso berriak kapitalisten kontra
Mundua
Gauza zabala eta bazter ugarikoa da mundua, baina nonahi daude soinujoleak: harrigarria da gure tresnaren hedadura.
Musika Eskola
Kontserbatorio zaharren izen berria, trikitixak lekua hartu duen toki instituzionala.
Musikene
Trikitixaren eta musika tradizionalaren ikasketek goren maila hartu duten Eusko Jaurlaritzaren musika eskola.
Nahastea
Lotuan dantza egiteak zekarrena. Nahaste, borraste, hor haste.
Nazioarteko Trikitixa Jaialdia
Trikitixa Elkarteak 2002an antolatzen hasia.
Neska-laguntzea
Kotxerik ez zen garaian eta baserri munduak etorkizuna baratzean eta ikuiluan zuenean, erromeria ondorenean mutilek neska laguntzen zuten gauez etxera.
Sasiartean apaizak zelatan.
Neska-soinua edo nesken soinua
Pandero handia izango da, seguru asko, Frai Bartolok dakarrenez: "Ezda emen ecer esaten, erromedija eguna domeequia, edo jaiosua bada, egun à videetan, ta vertan guizon, ta emacume naaste dantzan chilibituen, pandereten, trompeen, edo nesqueen soinubagaz iragotia gaiti."
Oilasko biltzea
Baserriz baserri herriko gazteek soinuaren eta bertsolarien laguntzarekin egiten duten eske-modukoa. Astiasaran soinujoleak negarrez eta odoletan ere alde egin izan du aste osoa oilasko biltzen ibilita.
Omenaldia
Trikitilari zaharrei egiten zaien errekonozimendua.
Organista
Soinujoleen irakaslea, apaiza ez izatera.
Oria
Zumarragako Trikitixa esan izan zaion familiaren deitura.
Oromiño
Bizileku zuen auzoaren izenarekin deitzen zioten Serafin Arantzeta soinujole bizkaitarrari.
Panderoa
Soinu txikia laguntzeko erabili izan den larruzko perkusio tresna.
Soinua azaldu baino askoz lehenagokoa da gure artean, eta hutsik ere jotzen zen.
Pandero-kopla
Trikitiak erabiltzen duen kopla moldea.
Ikus Kopla
Pasodoblea
Lotuko dantza Euskal Herrian.
Espainiatik etorritako influentzia, militar kutsukoa.
Perez Urraza, Kepa
Bizkaiko trikitixari buruzko lan sakona egin duen ikerlaria, Aingeru Berguicesekin batera. Ez da oraindik argitaratu.
Ikus Berguices, Aingeru
Perladura
Kopla erreska edo sailari deitzen zaio. Jabier Kaltzakortaren ustez “perlaz perla perladura osatzen joaten ziren, eta baldarkeriarik handiena eta gauzari finena perladura berean biltzen zituzten”.
Perrone, Marc
Italian jaio bazen ere Frantzian bizi da eta Frantzian garatu du bere ibilbide profesional zabala. Soinu diatonikoa jotzen du eta mundu osoan erreferentzia da, 2005eko Nazioarteko Trikitixa Jaialdian gonbidatu moduan izan zen Marie-Odile Chantran-ekin.
Piamonte
Alpeetako mendi multzoen hegalean kokaturiko lurralde ederra, Italiako estatuaren mugapean. Bertakoak izan ziren XIX. mendean Gipuzkoako trenbideko tunelak zulatzera etorritako langile adituak, soinu txikia ekarri zutenak. Sekulako indarra dauka bertan soinuak gaur egun ere, eta han erosten edo handik ekartzen ditugu soinuak.
Plaza
Soinujoleek "erosten" zuten bertan erromeriak egiteko, eta bildutako dirua eurentzat izaten zen.
Ikus Txartela
Pobrearen pianoa
"Le piano du pauvre" esaten zaio soinuari.
Txikia denean, zer mesprezu ez ote du merezi?
Porrusalda
Arin-arin kantatua.
Prestigioa
Xabier Amurizak aipatu zuenez Inpernuko Poza jardunaldietan “soinularia oso prestigiatua zen, bertsolariak baino prestigio handiagoa zuen”.
Prexkantoni
Frantziska Antonia Irizar panderojolea, Zumarragako Trikitixaren sortzailea izan zen Joxe Oriaren ama zen.
Primi
Panderojole eta irrintzilari ospetsua.
Rocka
Trikitixa ez dena, gauza txarra eta kanpotarra adierazteko. Kanpotik etorri, eta orain gu bertakoenak!
Sakabi
Faustino Azpiazu soinujolea (1916-1995), Elgeta-ren ikasle gorenetakoa.
Salon Teatro eta Salon Cruceta
50 dantzaldi eman zituen bi areto hauetan Elgeta soinujoleak 1907an.
Santa Eufemi
Erromeri tokia izen bereko ermitaren inguruan, Urregarai mendian, Bizkaiko Aulesti eta Markina herrien arteko mugan.
Saraua
Bigira nekazarien saraua den moduan, handikien bigiria da saraua, alegia, etxe oneko neska-mutilek gauez egiten zituzten bilera eta dantzaldi arima-galgarriak. Hala bigiretan nola sarauetan, "lujuriak mahaia prest dauka janari ugariagaz, baina sarauan hobeto gisaua".
Ikus Bigira
Sasi-soinua
Trikitirako kopla esateko modua Oiartzunen, Manuel Lekuonak dioenez. Eta denok uler dezagun, "música espúrea" esan nahi omen du.
"Saski-Naski"
Joxe Mari Iriondok Donostiako Herri Irratian sortutako euskal kanten inguruko saioa, bertan trikitixak ere presentzia nabaria zuen, 1964ko irailean, 10:00etatik 12:00etara, igandero.
Ikus "Gure erromeriak"
Ikus "Soinu gozoa"
Ikus "Triki not dead"
Ikus "Zaharrak berri"
Sermoia
Dantzan egiten zutenak salatzeko aldarria, dantza lotuan egiten ez bazuten ere.
Ikus Frai Bartolo
Ikus Mendiburu, Sebastian
Soinu handia
Soinu kromatikoari esaten zaio, "kordiona" handiari.
Gehiago kobratzen zuten ezkontzetan.
"Soinu gozoa"
Maixa Lizarribarrek Euskadi Irratian sortutako trikitixa saioa, asterokoa 1996-2000 bitartean.
Ikus "Gure erromeriak"
Ikus "Saski-Naski"
Ikus "Triki not dead"
Ikus "Zaharrak berri"
Soinu txikia
Handiak baino soinu handiagoa ateratzen du ordea!
Soinu Txikirako Kantak
Adolfo Jainagak eta Iñaki Zabaletak trikitixa ikasleentzat argitaratutako bilduma, lau aletan.
Soniera
Somierra, trikitixaren ahotsak jartzeko zurezko ohea.
Sostenidoa
Notak falta zituela eta Elgetak soinuari erantsi zizkion 4 nota.
"Sutondoko erromeria"
Esteban Larrañagak Arrate Irratian sortutako trikitixa saioa.
Ikus "Gure erromeriak"
Ikus "Saski-Naski"
Ikus "Soinu gozoa"
Ikus "Triki not dead"
Ikus "Zaharrak berri"
Tangoa
Euskaldun jator batek inoiz egoki dantzatuko ez duen doinu arrotza.
Les voix profondes de la terre
Tierra
Tierra egiteko, kablea galtzerdian sartzen omen zuten soinujoleek. Hankazikinak...!
Tiliño
Joxe Jabier Abasolo, urteetan Iurretan trikitilari zaharrei omenaldia antolatzen aritutakoa.
Tradizioa
Beti arazoak dakartza, bakoitzak komeni zaion adiera ematen dio hitz honi. Batzuek uste dute tradizioa ez dela mugitzen, gaur tradizioa izan dena ez dela inoiz berria eta ez-tradizionala izan.
Trena
Alpeetako langileek trenbidea egitera etorri zirenean ekarri zuten soinu txikia Gipuzkoara, itxuraz.
Alegia, tresnarik euskalena "trenak ekarritakoa" dugula, kanpotar belarrimotza.
Honek ez du argitzen nola heldu zen Bizkaiara, dauzkagun aipamen eta albiste guztien arabera han lehenago jotzen baitzen.
Nola heldu zen trikitixa Euskal Herrira
Triki
Edo hobeto esanda, "la triki".
Zigulu komertzialek eragindako terminoa: triki-folk, triki-rock, triki-punk... Gero zernahitarako erabili da, "triki-bertsoa" eta "triki-poteoa" ere badago, nork daki laster ez ote dugun "triki-jatea" edukiko, Triki ostatua ere badagoenez, Baiona Ttipian.
"Triki-bertso"
Bilboko musika promotora batek sortutako formula komertziala. Kontuz gisa guztietako antolatzaileok: izenak jabe du, erregistratua dago marka eta patenteen erakundean.
Triki-pop
90eko hamarkadan trikitixa pop doinuekin nahastu izanaren ondorioz bataiaturiko estiloa. Hamarkada bateko arrakasta izan zuen.
Triki Punk
"Rock radical vasco" delakoaren garaian irulez jantzita azaltzen ziren bi musikari, emakumezkoak.
Trikikrisia
2004ko jardunaldietan Josu Zabala musikariak (Hertzainak) ekarri eta kazetariak txoratzen jarri zituen hitz polita, zer edo zer adierazten duena.
Triki-triki
Eusko Ikaskuntzako jakintsuek Bergaran deskubritu zuten dantza mota, guk inori bazenik ere entzun ez dioguna.
"Triki not dead"
Jabi Nabarrok Egin Irratian sortutako trikitixa saioa, 1996-1998.
Ikus "Gure erromeriak"
Ikus "Saski-Naski"
Ikus "Soinu gozoa"
Ikus "Zaharrak berri"
Trikitilaria
Euskal musikari ofiziala bihurtua den behialako baserritar musikabakoa.
Trikitixa
Fandango kantatua.
Soinu txikiaz eta panderoz osatutako formazioa.
Gaur egun soinu txikiari berari ere esaten zaio.
Euskalki batek Euskal Herri osora hedaturiko hitzik nabarmenena.
Trinitateko Plaza
Gerra osteko lehenengo txapelketak antolatzen ziren Donostiako plaza.
Gero jazzlariak heldu ziren.
Jaialdia Trinitateko Plazan 1974an
Txanbolin
Danbolinaren pertsonifikazioa.
Garai batean, danbolina zen deabruaren tresna. baina soinu berriek baztertuta geratu zenean, biktima bihurtu zuten (berriz) kondenatu egiten zuten haiek berek, baina alegia edo eredu moduan: euskaltzaletasunaren irudia zen, arrotzek etxetik bidalia...
Ikus Danbolina
Txapelketa
Trikitilarien arteko norgehiagoka, 80. hamarkadan arrakasta handia eduki zuena, hainbat ekitalditan.
Txartela
Erromerietan kobratu ondoren paparrean jartzen zuten ikurtxoa.
Ikus Plaza
Txerren-hauspoa
Deabruaren musikatresna, alegia. Logikoa, inpernukoa baldin bazen.
Ikus Maketo-antzea
Ikus Inpernuko hauspoa
Txistua
Musika tresna zahar-modernoa, soinua sortzen ez duena, baizik eta txistua.
Txapelketetan puntu gutxi jasotzen zituztenei egiten zitzaiena.
Uhala
"Uela" / "Ubela"
Ezkerreko eskua bajuetara sartzeko eta soinua gorputzean jartzeko larruzko lokarriak.
"Urkiko Aztia" edo "Mago de Urki"
Bergarako Migel Sagastumeri esaten zioten. Kuban ibili zen soinujole profesional gisara.
Urkiola
Erromeri lekua, ermita ez baina basilika egon arren. Mañaritik gora dago, Bizkaiko eta Arabako mugan.
Bertan kokatua da soinuaren lehenengo erreferentzia.
Urola
Trikitixa Gipuzkoan lehenik sartu zen harana, Bizkai aldetik, eta sendoen sustraitu den ingurua.
Ikus Loiola
Vallenato
Soinu diatonikoarekin Colonbian sortu zen musika estiloa. “Nato del valle” esalditik dator izena, alegia, han ere soinua baserritarrek jotzen zutela.
Xirria
Erromerian eta dantzan zita egin ondoren neska-mutilek etxerakoan saiatzen zutena. Bidea toki ilunetatik egiten bazen hobe!
"Zaharrak berri"
Miel Anjel Haranak Euskadi Irratian sortutako trikitixa saioa, 1984an.
Ikus "Gure erromeriak"
Ikus "Saski-Naski"
Ikus "Soinu gozoa"
Ikus "Triki not dead"
Zapatak
Quebec-en ikasitako perkutsio modu berria. Ikusia zegoen abarka eta apretekin ez genuela bide luzerik egingo...
Zero-sette
XX. mende amaierako soinu ekoizle garrantzitsuena. Euskal Herrian gehien zabaldu den soinu marka.
Zortzikoa
Zenbait jakintsuren iritziz, benetako euskal doinuak ordezkatu dituen 5/8 erritmo italiar aspergarria.